پيش ووتاری رازى نوێژ



 

پيش ووتاری رازى نوێژ

ئیمام خومه‏ینی

 

        قسه و باس له سه‌ر راز و ره‌مزى ھه‌ر شتێك لقى بوونى ئه‌و شته يه؛ چونكوو نه بوون (معدوم) بێ راز و ره‌مزه. نوێژله لایه‌كه‌وه خاوه‌نى یه‌كبوونيكى (وحدت) ئيعتيباريه؛ وه یه‌كبوون هانده‌رى بوونه، به‌رھه‌مێكى نيه له بوونى راسته‌قینه، كه‌واته راز و ره‌مزيكيشى نابێ. به‌ڵام چونكوو ره‌گيكى ته‌كوینى ھه‌‌يه و ئه‌م سه‌رچاوه ته‌كوینى و بوونه راسته‌قینه له شێوه‌ ى ئيعتيبار وه كو كۆیه‌ك له جوو‌ڵه‌ و نه جوو‌ڵان و وته و كرد‌ه‌وه ى د‌ه‌ست و له‌ش خۆى نواندووه؛ به دڵنيایه‌وه‌ خاوه‌نى راز و ره‌مزيكيش ئه بێ؛ به‌و جۆره كه قورئان روا‌ڵه‌ تيكى ئيعتبارى ھه‌یه‌، چونكوو كۆیه‌كه له وشه و بزوين، وه ھه‌روه ها خاوه‌نى ناخيكى راسته‌قینه يه، وه كو «اُم الْكِتاب» كه «علىّ حكيم»ه.

        ويناى ئاسمانى نوێژ له به‌رزه‌خى هاتنه خواره‌وه‌ ى (نزولى) له ميعراجى پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وآله خۆى ئه نوينێ و جاريكى تر له جيهانى بژونى كه روحه له به‌رزه‌خى چوونه سه‌ره‌وه‌ ى (صعودى) له دواى مردن له گۆرى باوه‌ردار (مؤمن) ده رئه كه‌وێ له پيش ئيعتيبارى دونيايى، نيشانه كانى بوونى راسته‌قینه ى نوێژ ھه‌‌بووه پاش ئه‌ويش ھه‌ر ئه‌بێ ، وه ئه‌و ئيعتباره یه‌كه له ژێر دوو راسته‌قینه دا بى وپيشووى بوونيكى راسته‌قینه ى ھه‌ بێ وگه‌یشتبێته ئه‌و راسته‌قینه يه ، خاوه‌نى بنه‌مایه‌كى راسته‌قینه بووه؛ وه ره‌مز و رازى په‌یوه‌ند‌ى له گه‌ڵ ئه‌و پاش و پيشه بوونه راسته‌قینه دا يه. وه چونكوو ئه‌م پيش و پاشه په‌یوه‌ند‌ى به كاته‌وه نيه، كه له گه‌ڵ كات یه‌ك نه گرنه‌وه‌، كه وابوو له ھه‌ر شوێنيك نوێژ ھه‌ بێ ئه‌و پاش و پيشه ئاسمانيانه له گه‌ڵ ئه‌م فه‌رمانه ئيعتبارێیه‌ ئه بێ.

        ئه‌و شتانه ى كه د‌ه‌كه‌ونه نێو بازنه ى ئيعتباره‌وه‌‌ وه كو حوكم وئادابى نوێژ، له سه‌ر شانى فيقهـ و دوعا و ئاكاره‌وه‌‌ يه. ئه‌و شته‌ی كه له قۆناخى فه‌رزو سوننه تى ئيعتبارى تيپه ر كردووه و گه‌یشتووه ته قۆناخى د‌ه‌روونى و شھوود‌ى عه ينى ده كه‌ويته ژێر ركيفى راز و ره‌مزى نوێژ و شتى له‌و بابه‌ته؛ به‌م بۆنه‌وه‌ ھه‌موو ئه‌و راز و ره‌مزانه ى كه له نوێژى كه‌سێك كه موسافر نييه ئه‌بینرێ، له نوێژى كورتى موسافريشدا ده بينرێ؛ ته‌نانه‌ت د‌ه‌كرێ ھه‌موو ئه‌وانه‌ش له نوێژى لاڵيكى نه خۆشدا كه تواناى به رێوه‌ بردنى هيچ كرد‌ه‌وه و قسه‌یه‌كى نيه بدۆزيته‌وه؛ ھه‌روه ها له نوێژ خوێند‌ن به دڵ و برواى كابرایه‌ك كه خه‌ريكه ده‌خنكێ، د‌ه‌بینن، كه چوون ئاسارى ياساكانى فقهيش به جى هاتووه‌و ئيتر قه‌زا كردنى نایه‌وێ. كه‌واته بنه‌مایراز و ره‌مزى نوێژ له شھوود‌ى عه ينى نوێژ خويندايه. چونكوو شھوود‌ى د‌ه‌روونى پله ى ھه‌یه‌، بۆ راز و ره‌مزه‌كانى نوێژيش پله ھه‌‌يه و ھه‌ر پله‌یه‌كى سه‌ره‌وه‌‌ به گويره ى پله ى خواره‌وه‌ ده‌رونيكى شاراوه‌يه ى ھه‌یه‌، وه ھه‌ر پله‌یه‌كى خواره‌وه‌ به گويره ى سه‌ره‌وه‌ ى روا‌ڵه‌ تى پله‌یه‌كى ديار و ھه‌ست پێكراوى ھه‌یه‌و نوێژخوينى رێره‌و (سالك) ھه‌میشه‌ له پله‌یه‌كى ديار بۆ پله‌یه‌كى ناديار ده روا؛ تا نه ناويك له ناوداره كه نه مينى ، وه نه شوێنه‌واريك له نادياره كه ، وه نه نيشانه یه‌ك له راز و ره‌مز ونه ديارده یه‌ك له نوێژ و نه ناويك له نوێژ خوين . به ڵكو ته‌نیا خوا ئه‌بینرێت و به‌س. ئه‌م بابه‌ته قوو‌ڵه‌ ئامانجى رێره‌وه‌ راسته‌قینه كانى شه قامى به ندايه تيه، نه به‌و جۆره كه رێره‌و بگاته جێیه‌ك معاذ الله نوێژ نه خوينێ([1])؛ ئه‌گینا ئه‌م گومانه خه‌يا‌ڵاويه مرۆڤ به رو دۆزه‌خ ده با: «ئه ى به‌ند‌ه‌ ويردى خو بكه ونوێژ ره‌فز مه كه ره‌وه‌.» به ندايه تى عارفى براو له ھه‌موو كه‌س و شتێك ته‌نیا له سه‌ر كانگاى تێگه‌یشتنى حه‌ق سه‌رچاوه ئه‌گرێ نه هى به‌ند‌ه‌([2])؛ بۆيه مرۆڤ د‌ه‌گاته پێگه‌ یه‌ك كه به ندايه تى نابينێ، نه‌ك ئه‌وه ى كه به ندايه تى نه كا؛ چونكوو ھه‌‌وه ڵى به‌خته‌وه‌ريه و د‌ووه‌مى به‌دبه‌ختيه.

        به‌رزيى راز و ره‌مزى نوێژ له شھوود‌ى خوا دا شاراوه‌ته‌وه: (واعبد ربك حتى يأتيك اليقين) و له جه‌غزى (لا حول و لا قوة الا بالله) ده رباز بوون و گوزه رانى قۆناخى (لا اله الا الله) و گه‌یشتن به لوتكه ى (لا هو الا هو). واتاى ته‌وحید‌ى (تام) «بران»ى نيگا له غه‌یره خوادا نيه، چونكوو نيگا نه كردن بۆ خۆى جۆره نيگاكردنيكه، به ڵكو «دابران»ى گۆشه نيگايه بۆ غه‌یر و بۆ ئه‌وه ى كه ئه‌م «دابرانه‌ش» نه بينرێ؛ به ته‌واوى دابران خواستى یه‌كتا په‌ره‌سته راسته‌قینانه؛ به جۆرێ كه نه‌ك ته‌نیا غه‌یرى حه‌ق نه بينرێ، به ڵكو ئه‌م نه بينرانه‌ش نابينرێ، وه ئه مه ته‌نیا له به ندايه تى، به تایبه‌ت بو نوێژ دانراوه.

        جياوازى نێوان «بران» و «دابران» يان «به ته‌واوى دابران» ئه‌و جياوازييه یه‌كه له نێوان «فناء» و «فناء» له «فناء» دا ھه‌یه‌كه د‌ه‌بێته «ھه‌‌وينى مانه‌وه‌ له پاش نه مان» و «ده‌ركه‌وتنى پاش له ناوچوون»ه؛ كه له نێو په رتووكه كه دا ئاماژه ى زۆرى پێكراوه؛ به‌و جۆره كه ھه‌ندێ كه‌س روكوعيان به له ناوچوون «فنا» زانێوه و سوجده‌شيان به نه‌مان له نه‌مان «فه‌نا» له «فه‌نا» زانێوه و له‌م ديره هۆنراوه به‌م جۆره هۆنێويه تيانه‌وه‌:

در خدا گم شو كمال اينست و بس(فه‌ناى ھه‌‌وه‌ڵ)* گم شدن گم كن وصال اينست و بس (فه‌ناى د‌ووه‌م)       رازى ھه‌ر شتێك ده بێ له شێوه‌ ى بوونى ئه‌و شته دا بدۆزريته‌وه. نوێژ جۆره جوو‌ڵه‌ یه‌كى تايبه ته، نه‌ك ته‌نیا له چوارچێوه ى چۆنيه تێد‌ا و... به ڵكوو له ماكى نوێژ خويندا؛ چونكوو دروستیه‌كه ى ده گه ريته‌وه بۆ «نیه‌ت»، وه «نیه‌ت»يش به‌رزبوونه‌وه‌ ى رۆحه له مرۆڤه‌وه بۆ لاى يه‌زدان. ئه‌و شته‌ی كه دابه له نێو نه‌زانه كان بريار دانه به(حمل اول ) و بى ئاگايى له (حمل شايع). كه‌واته جوله ‌و بزاف و بى ئه‌وه ى ھه‌ستيان پى بكريت ھه‌روه ها نه مه‌به‌ست ئه‌بینن و نه به مه‌به‌ست ئه‌گه‌ن.

        كه‌واته نوێژى راسته‌قینه ئه‌وه یه‌كه ئه‌م راز و ره‌مزانه كه حه‌قيقه‌تن، تييدا بێ كه ئه‌ويش «سرّ صلات»ه، وه بۆ گه‌یشتن بۆ ئه‌م ئامانجه حوكم و مه رج و داب و نه ريته ديارى كراوه كه ھه‌موويان هۆكارگه لى رێنوێنى كه ر و ياريده رن؛ باشترين وه خت بۆ دۆزينه‌وه‌ ى رازه كانى نوێژ به‌ره‌به‌يانه كه نه سه رقاڵى رۆژى ھه‌‌يه و نه ماندويه تى ئه‌وه ڵى شه‌و؛ بۆيه خواى مه‌زن له باره ى نوێژى شه‌وه‌وه‌ فه رمويه: (إن ناشئة الليل هى أشد وطأً و أقوم قيلا - إن لك فى النهار سبحاً طويلا)([3]).



1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 next